Huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk có khoảng 20km sông Krông Nô chảy qua, trong đó có 18km được cấp phép khai thác cát. Tuy nhiên, việc khai thác cát trái phép, tràn lan đã và đang làm con sông này bị “vắt kiệt” và biến dạng, trở thành “điểm nóng” gây bức xúc cho người dân địa phương… Trong khi đó, các biện pháp hữu hiệu để ngăn chặn tình trạng này từ phía cơ quan chức năng vẫn còn bỏ ngỏ…
Có mặt tại bến Quỳnh Ngọc, nhờ một người quen giới thiệu, chúng tôi được lên tàu ra sông bắt đầu chuyến hành trình hút cát. Anh Nguyễn Thế Hà (25 tuổi), thành viên của tàu đã có 10 năm kinh nghiệm trong nghề. Trò chuyện với chúng tôi, anh cho biết: “Trước đây, chỉ cần thả ống xuống sông là có cát. Thế nhưng, chỉ sau vài năm khai thác, lượng cát giữa lòng sông đã cạn. Bây giờ, muốn có cát, chỉ còn cách đậu thuyền gần bờ”. Như để chứng minh cho câu nói của mình, ngay lập tức anh Hà cho tàu áp sát bờ sông, thoăn thoắt thả ống xuống hút cát. Xung quanh, các tàu “hàng xóm” cũng đang chăm chỉ với công việc của mình. Nước và cát cứ thế thi nhau cuốn vào ống hút rồi xối xả tuôn vào trong khoang rộng hàng chục mét giữa lòng tàu. Chưa đầy một tiếng đồng hồ, hàng chục khối cát đã nằm gọn trong khoang. “Với mức giá bán 90 nghìn/khối, trừ hết chi phí xăng dầu, chủ tàu sẽ thu lãi 1 triệu đồng. Lợi nhuận cao thế nên người dân đổ xô hút cát bất chấp hậu quả không có gì là lạ” - anh Hà nói thêm. Thực tế cho thấy, gần trăm con tàu ngày đêm hoạt động hết công suất theo kiểu tận thu trên sông của huyện đều không có đăng kí, đăng kiểm. Trao đổi về vấn đề “nóng” đang diễn ra trên địa bàn, ông Nguyễn Văn Cương, Trưởng Phòng TN&MT huyện Krông Ana thừa nhận: Toàn huyện chỉ có 6 doanh nghiệp được cấp giấy phép khai thác cát là HTX Đoàn Kết, DNTN Trung Thiện, Minh Lợi, HTX Phúc Lợi, Công ty CP VLXD Tây Nguyên và DNTN Sông Núi. Nhưng thực tế hiện nay đã có tới 13 đơn vị và hàng chục hộ gia đình cá nhân khác ngày đêm khai thác cát trên sông. Ông Cương cho rằng: “Để dẹp nạn “cát tặc” không phải là điều dễ dàng bởi các tàu đều không có số hiệu, không đăng ký, đăng kiểm. Khi phát hiện sai phạm rất khó xử lý vì không biết căn cứ vào đâu”.
Tình trạng khai thác cát tràn lan không có kiểm soát trong một thời gian dài đã khiến sông Krông Nô bị biến dạng. Theo phản ánh của người dân nơi đây, chỉ cách đây hơn 3 năm, chiều rộng của dòng sông khoảng 30-40m, nhưng đến nay, nước sông đã lấn vào 2 bên bờ khá sâu, có đoạn rộng đến hơn 100m xoáy sâu xuống lòng sông cả chục mét. Hai bên bờ sông đang ngày càng bị sụt lún, lấn sâu vào đất canh tác của nhiều hộ, nhất là vào mùa mưa lũ, bà con nơi đây lại nơm nớp lo sợ hoa màu bị cuốn trôi theo dòng nước. Theo ghi nhận của chúng tôi, dọc bờ sông thuộc phần khai thác của DNTN Đức Tài đã xảy ra hiện tượng sạt lở với chiều dài khoảng 20m. Bờ sông thuộc khu vực khai thác của HTX Đoàn Kết cũng bị sạt 300m. Theo quy định, tàu khai thác cát phải cách bờ sông ít nhất 5m, độ sâu cho phép 4m. Nhưng với lợi nhuận khổng lồ, bất chấp quy định, tàu thuyền neo đậu hút cát sát bờ sông vẫn nhiều như nấm. Không chỉ để lại hậu quả nghiêm trọng, việc “cát tặc” lộng hành còn gây thất thu nguồn thuế khá lớn cho Nhà nước. Với 6 đơn vị được cấp phép khai thác cát, tổng sản lượng 440.000m3/năm. Tuy nhiên, trên thực tế, số cát khai thác còn cao hơn gấp nhiều so với sản lượng theo giấy phép. Bởi ngoài 6 đơn vị có phép, còn 13 đơn vị khác và hàng chục hộ dân vẫn ngang nhiên khai thác trộm. Theo quy định hiện hành, việc khai thác và kinh doanh cát phải đóng góp thuế tài nguyên, phí bảo vệ môi trường, thuế VAT, thuế thu nhập doanh nghiệp. Tạm thời chưa tính thuế thu nhập doanh nghiệp, bình quân mỗi mét khối cát được khai thác và xuất bán tại đây phải thực hiện nghĩa vụ nộp ngân sách khoảng 20.000 đồng. Thế nhưng, theo số liệu tổng hợp từ Chi cục Thuế huyện Krông Ana, số thực thu mỗi năm chỉ khoảng 2 - 2,5 tỷ đồng, bằng khoảng 50% so với thực tế khai thác và kinh doanh cát tại đây. Theo tìm hiểu, mặc dù nhiều đơn vị không có giấy phép khai thác nhưng vì khoản lợi nhuận khổng lồ, nhiều doanh nghiệp vẫn bất chấp, ngang nhiên đưa tàu thuyền ra khai thác cát một cách vô tư. Được thành lập từ năm 2004, đến ngày 24-9-2010, DN Đức Tài được UBND tỉnh Đắk Lắk có Quyết định số 2471 cho phép thăm dò cát xây dựng trên sông Krông Nô với chiều dài dọc sông là 3,47km. Đến thời điểm hiện tại, doanh nghiệp này vẫn chưa được cấp giấy phép khai thác cát. Vậy nhưng, tính từ năm 2010 đến tháng 4-2014, DN Đức Tài đã khai thác đến 78.886m3 cát. Theo ghi nhận của phóng viên, hiện tại, doanh nghiệp này có 3 tàu hoạt động khai thác cát với công suất lần lượt 15, 17 và 20m3, bình quân mỗi ngày thác gần 100m3 cát. Cũng giống như Đức Tài, DNTN Quyết Thắng mặc dù chưa có giấy phép khai thác nhưng với 4 tàu có công suất từ 15 đến 30 khối, bình quân DNTN Quyết Thắng cũng khai thác khoảng 100m3 cát mỗi ngày.
Lý giải về vấn đề này, ông Lưu Thanh Vương, chủ DNTN Đức Tài cho biết: Năm 2009, các đơn vị khai thác cát trên sông Krông Nô diễn ra tranh chấp địa bàn khai thác dẫn đến xích mích nổ súng đối đầu nhau. Trước tình hình đó, huyện đã gọi các đơn vị lên làm việc và tiến hành thỏa thuận với nhau. Lúc này, 4 đơn vị là Quyết Thắng, Đức Tài, Đoàn Kết và Trung Thiện ký vào một văn bản “thỏa thuận” chung nhau khai thác. Tuy nhiên, năm 2010, chỉ có Trung Thiện và Đoàn Kết là được cấp phép khai thác cát. Từ đó, theo văn bản thỏa thuận, trong thời gian chờ được cấp phép, 2 doanh nghiệp còn lại “nương nhờ” giấy phép của đơn vị bạn và không ngừng khai thác cát trên sông. Xác nhận điều này, ông Lưu Văn Thành, chủ DNTN Trung Thiện nói: “Đúng là năm 2009 chúng tôi có làm văn bản thỏa thuận việc khai thác chung và dùng chung giấy phép. Nhưng việc làm này có sự đồng ý của Phòng TN&MT huyện Krông Ana nên chúng tôi mới thực hiện (?)”. Mặc dù tình trạng trên xảy ra trong nhiều năm liền, nhưng chính quyền sở tại dường như đang nhắm mắt làm ngơ cho các đơn vị trên “vắt kiệt” dòng sông Krông Nô. Ông Nguyễn Văn Cương, Trưởng phòng TN&MT huyện Krông Ana giải thích: “Lúc bấy giờ trong văn bản có 4 doanh nghiệp thỏa thuận khai thác cát. Nhưng có 2 đơn vị không có giấy phép là Quyết Thắng và Đức Tài. Thế nhưng, tới năm 2013, chúng tôi đã ra văn bản yêu cầu các đơn vị trên chấm dứt hoạt động khai thác chung giấy phép”. Tuy nhiên, ông Cương cũng thừa nhận rằng, mặc dù đã ra văn bản nhưng đến nay, các doanh nghiệp trên vẫn ngang nhiên cho tàu ra sông hút cát. Lý giải về điều này, ông Cương cho rằng doanh nghiệp Quyết Thắng và Đức Tài chưa chấm dứt được tình trạng khai thác cát vì họ đang trong thời gian… xin gia hạn giấy phép? Ra văn bản yêu cầu chấm dứt nhưng họ vẫn khai thác vì có sự đồng thuận giữa đơn vị có phép và không phép? “Điều này phải nói tỉnh, tỉnh phải giải quyết dứt điểm, cấp hay không cấp cũng phải trả lời chứ suốt mấy năm qua, 2 đơn vị cứ chờ gia hạn, điều đó rất khó cho chúng tôi trong việc quản lý?” - ông Cương nhấn mạnh. Theo tìm hiểu của chúng tôi, thời gian xin gia hạn giấy phép khai thác của đơn vị trên đã hết hạn. Qua đó có thể thấy, việc quản lý các hoạt động khai thác cát trên sông Krông Nô của chính quyền địa phương đang bị buông lỏng và thả nổi dẫn đến tình trạng nhiều đơn vị và tàu thuyền khai thác cát trái phép, thậm chí lấn át cả đơn vị được cấp quyền khai thác. Chính điều này đã tạo điều kiện cho “cát tặc” ngang nhiên lộng hành trong suốt thời gian dài, còn sông Krông Nô vẫn cứ phải oằn mình… hiến cát |
